Przedsiębiorczość to nie tylko prowadzenie własnego biznesu. To przede wszystkim postawa wobec życia, która pozwala dostrzegać szanse tam, gdzie inni widzą problemy, oraz skutecznie reagować na wyzwania współczesnego świata.
Czym jest przedsiębiorczość?
Zanim przejdziemy do cech konkretnego człowieka, zdefiniujmy samo pojęcie przedsiębiorczości.
Definicja
Przedsiębiorczość w kontekście gospodarczym jest uznawana za czwarty czynnik produkcji (obok ziemi, pracy i kapitału). Łączy ona pozostałe trzy czynniki w celu wytworzenia dóbr i usług, co generuje nową wartość rynkową.
Cechy osoby przedsiębiorczej
Osoba przedsiębiorcza charakteryzuje się określonym zestawem cech osobowości oraz zachowań. Na maturze rozszerzonej z BiZ bardzo ważne jest umiejętne zidentyfikowanie tych cech w podanych studiach przypadku (scenariuszach).
| Cecha | Co oznacza w praktyce? | Przykład zachowania |
|---|---|---|
| Proaktywność (inicjatywa) | Działanie wyprzedzające, samodzielne wychodzenie z inicjatywą, zamiast biernego czekania na rozwój wydarzeń. | Uczeń zauważa brak automatu z wodą w szkole i zgłasza dyrekcji gotowy plan jego postawienia. |
| Gotowość do podejmowania ryzyka | Zdolność do działania w warunkach niepewności, akceptacja możliwości poniesienia porażki finansowej lub wizerunkowej. | Założyciel start-upu przeznacza własne oszczędności na stworzenie prototypu nowej aplikacji medycznej. |
| Elastyczność (adaptacyjność) | Umiejętność szybkiego dostosowywania się do zmieniających się warunków rynkowych, technologicznych czy prawnych. | Restaurator w czasie pandemii szybko rezygnuje z obsługi stacjonarnej na rzecz własnego systemu dostaw jedzenia. |
| Zaradność (operatywność) | Zdolność radzenia sobie w trudnych sytuacjach, znajdowanie nieszablonowych rozwiązań przy ograniczonych zasobach. | Przedsiębiorca, nie mając budżetu na reklamę, organizuje wirusową akcję w mediach społecznościowych. |
| Asertywność | Umiejętność wyrażania własnego zdania, potrzeb i emocji w sposób bezpośredni i grzeczny, bez naruszania praw innych osób. | Menedżer odmawia klientowi wykonania dodatkowych prac bez zwiększenia budżetu projektu. |
| Odpowiedzialność | Świadomość konsekwencji własnych decyzji, dbałość o pracowników, klientów i środowisko naturalne. | Właściciel firmy wycofuje ze sprzedaży partię towaru po wykryciu drobnej wady fabrycznej na własny koszt. |
Znaczenie przedsiębiorczości
Przedsiębiorczość wywiera ogromny wpływ na różne sfery naszego życia. Możemy je podzielić na trzy kluczowe obszary:
1. Wymiar osobisty (indywidualny)
Pozwala na lepsze kierowanie własną ścieżką edukacyjną i zawodową. Osoba przedsiębiorcza łatwiej odnajduje się na rynku pracy, potrafi zaplanować swój budżet, rozwija pasje i radzi sobie z codziennymi trudnościami.
2. Wymiar społeczny
Obejmuje działania na rzecz społeczności lokalnych. Przedsiębiorczość społeczna przejawia się w tworzeniu fundacji, stowarzyszeń czy spółdzielni socjalnych, które rozwiązują realne problemy (np. wykluczenie zawodowe, ochrona środowiska) bez nastawienia wyłącznie na zysk komercyjny.
3. Wymiar gospodarczy
Przedsiębiorcy są motorem napędowym gospodarki rynkowej. Tworzą nowe miejsca pracy, płacą podatki zasilające budżet państwa, stymulują konkurencję (co prowadzi do lepszej jakości i niższych cen) oraz wprowadzają innowacje.
Szanse i wyzwania gospodarki rynkowej
Gospodarka rynkowa stwarza osobie przedsiębiorczej wiele szans, ale stawia też przed nią istotne wyzwania.
Szanse rynkowe:
- Wolność gospodarcza – możliwość założenia firmy w dowolnej branży.
- Prywatna własność – prawo do posiadania i dysponowania kapitałem.
- Globalizacja – dostęp do zagranicznych rynków zbytu i tańszych surowców.
- Dostęp do finansowania – możliwość pozyskania kapitału od aniołów biznesu czy funduszy UE.
Wyzwania rynkowe:
- Duża konkurencja – konieczność ciągłego doskonalenia oferty.
- Zmienność przepisów prawnych – ryzyko nagłych zmian podatkowych.
- Ryzyko rynkowe – nagłe wahania popytu lub kryzysy gospodarcze (np. inflacja).
Ćwiczenie praktyczne
Scenariusz: Jan prowadzi małą palarnię kawy. Z powodu nagłego wzrostu cen energii jego koszty wzrosły o 30%. Zamiast podnosić ceny kawy (co mogłoby zniechęcić klientów), Jan zdecydował się na montaż paneli fotowoltaicznych, pozyskując na ten cel dotację unijną. Jednocześnie wprowadził do oferty usługę subskrypcji kawy dla firm, co zapewniło mu stały miesięczny dopływ gotówki.
Które cechy osoby przedsiębiorczej wykazał Jan?
Jan wykazał się przede wszystkim:
- Elastycznością i zaradnością – znalazł nieszablonowe rozwiązanie problemu wysokich kosztów energii (montaż fotowoltaiki z dotacji) zamiast prostego przerzucenia kosztów na klientów.
- Proaktywnością – zamiast czekać na bankructwo lub spadek zamówień, sam wyszedł z nową ofertą (subskrypcja kawy dla firm), aby ustabilizować przychody.
Podsumowanie
Zapamiętaj:
- Przedsiębiorczość to postawa polegająca na proaktywności, elastyczności i gotowości do podejmowania skalkulowanego ryzyka.
- Przedsiębiorczość działa w trzech wymiarach: osobistym (rozwój), społecznym (pomoc innym, inicjatywy lokalne) oraz gospodarczym (rozwój ekonomiczny, miejsca pracy).
- Do głównych cech osoby przedsiębiorczej należą: proaktywność, asertywność, gotowość do ryzyka, odpowiedzialność, elastyczność i zaradność.
Szybka wskazówka
Sprawdź wiedzę